De grote ontrafeling – of de denkfout van Klink

Het aantreden van het kabinet Rutte-1  was een unieke gebeurtenis in de Nederlandse geschiedenis. Een minderheidsregering werkt intensief samen met een beweging die velen als een gevaar voor de democratie beschouwen. Veel mensen in Nederland en zeker ook daarbuiten vragen zich af wat ze moeten vinden van dit proces, en hoe het staat met onze democratie. Is Nederland zichzelf nog wel?

Nederlands als gidsland
Nederland is decennialang een lichtend voorbeeld geweest in de wereld. Een rechtvaardig land, waarin goed gezorgd wordt voor arme en zieke mensen, ook buiten de landsgrenzen. Een progressief land, wat als eerste afscheid nam van onnodige erfenissen uit het verleden zoals het verbod op abortus, euthanasie en homohuwelijk. Maar ook een vrij en democratisch land, met rotsvast verankerde mensenrechten,  pluriforme media en politieke partijen, en een voorvechter voor internationaal recht. Dit werd ook beloond met een grote internationale reputatie en de positie van Den Haag als juridische hoofdstad van de wereld. Engelsen zouden zeggen ‘a shining city on a hill’.

Nederland kon natuurlijk nooit helemaal voldoen aan dit democratische ideaalbeeld. De bijdrage van Nederland aan de oorlog in Irak verhield zich moeizaam met het internationale recht. Er zijn kwalijke missers geweest in het strafrechtsysteem, waardoor teveel burgers onschuldig hebben vastgezeten. Bij Diemen werd decennialang met medeweten van de overheid de grootste hoop illegaal giftig afval van Europa bij elkaar gedumpt. En elektronische stemcomputers bleken onbetrouwbaar. Toch stond Nederland traditioneel zeker dichter bij het democratische ideaal dan bijna alle andere landen.

De jaren nul

Sinds het begin van deze eeuw is er echter veel veranderd in ons land. Om complexe redenen is er een consensus ontstaan dat immigratie meer kost dan het oplevert, dat de politie en rechters streng moeten zijn, en dat de overheid veel kan en moet doen om minderheden te helpen integreren. Ook voelt rond de 80% van de Nederlanders zich meer of minder bedreigd door de islam. Deze consensus heeft zich vertaald in veel nieuwe maatregelen, genomen door politici van alle kleuren op alle bestuurlijke niveaus. Een deel van deze maatregelen zal de welvaart, veiligheid of emancipatie van minderheden zeker hebben bevorderd. Maar de overheid heeft wel op een reeks gebieden de vrijheid van burgers ingeperkt. Zijn we daarmee ook minder democratisch geworden?

Om daar iets zinnigs over te kunnen zeggen moeten we het Nederland van 2010 nog eens naast het ideaalbeeld van democratie leggen. Er is dan veel goeds te melden. Ons staatsbestel, een indirecte democratie als koninkrijk binnen de Europese Unie, is diep verankerd. De afgelopen jaren zijn de rechten van zowel verdachten en slachtoffers van misdrijven, die altijd achterliepen op andere westerse landen, duidelijk verbeterd. Verworvenheden als het homohuwelijk en legale euthanasie staan niet ter discussie. En allerlei onderzoeken tonen aan dat burgers zich fijn voelen in Nederland. De veelgehoorde kreet dat de burger het vertrouwen in de overheid heeft verloren, klopt dan ook niet met de feiten. Alle harde maatregelen van de afgelopen jaren, de constante aanpassingen in het onderwijssysteem, de enorme belastingdiscipline: allemaal zijn ze alleen maar mogelijk in een land waarin de burger juist vertrouwen heeft in de zorgvuldigheid en effectiviteit van de overheid.

Het slechte nieuws

Er zijn ook gebieden waar we minder hoog scoren. De consensus dat hard beleid nodig is op het gebied van criminaliteit en immigratie heeft tot veel nieuwe maatregelen geleid. De nieuwe regering wil minimumstraffen invoeren voor bepaalde delicten, wat de rechterlijke onafhankelijkheid aantast. En politici uit het hele politieke spectrum kritiseren regelmatig rechterlijke beslissingen, wat niet past in een gezonde democratie. Mark Rutte heeft inbrekers bijna vogelvrij verklaard, wat een Premier niet siert. Ook heeft de overheid de afgelopen jaren veel meer bevoegdheden gekregen om burgers in de gaten te houden. De trajectcontroles op de Nederlandse autosnelwegen, inclusief opslag van nummerbordgegevens, worden in veel andere landen als massaspionage op burgers beschouwd. Hoe ver dit allemaal soms ook gaat, tot misstanden of willekeur lijkt het allemaal in de praktijk nog niet te hebben geleid.

Er zijn ook gebieden waar we er duidelijk op achteruit zijn gegaan qua democratisch gehalte. De strenge regels voor gezinsvorming buiten de EU en het soms gevangen houden van minderjarige asielzoekers zijn al door de Europese rechter veroordeeld als in strijd met de mensenrechten. De reactie van minister Hirsch Ballin was niet het onmiddellijk schrappen van de maatregel maar het “bestuderen” ervan, waarmee hij een gevaarlijk precedent zette. En Rutte-1 neemt een pakket maatregelen dat bepaalde groepen flink in zijn vrijheden zal aantasten. Het gaat niet alleen om mensen die religieuze kledij dragen, maar ook om asielzoekers, mensen die willen trouwen met een buitenlander en mensen die op het tracé van nieuwe infrastructuur wonen.

Ook op lokaal niveau zoeken bestuurders bewust de randen van de rechtsstaat op. Rotterdam is hier duidelijk de proeftuin. Kansarmen (meestal etnische minderheden) worden geweerd uit bepaalde wijken, nummerbordgegevens van voorbijrijdende auto’s worden maandenlang opgeslagen, en jongeren worden op basis van etniciteit geregistreerd. De laatste twee maatregelen zijn klinkklaar illegaal, net als de registratie van Roma (zigeuners) in Ede en elders. De meeste van dergelijke maatregelen getuigen van goede bedoelingen, maar niet van al te veel respect voor de basisprincipes van de democratie. En voor alle duidelijkheid: ze zijn niet genomen uit angst voor Wilders, maar uit eigen overtuiging.

Ab Klink’s denkfout

CDA-onderhandelaar Ab Klink stapte in de zomer van 2010uit de formatie omdat hij bang was dat veel afgesproken maatregelen, die hij ten dienste van immigranten wilde invoeren, door Wilders heel anders zouden worden uitgelegd. Hij wilde bijvoorbeeld de regels voor inburgering aanscherpen om mensen sterker te laten staan in Nederland, terwijl Wilders simpelweg immigratie wil tegengaan. Klink was bang dat dit meningsverschil de legitimiteit van de maatregelen zou ondermijnen, maar misschien vergat hij de volgende stap in zijn redenering.

Want misschien zijn veel maatregelen niet legitiem, althans doen ze meer kwaad dan goed. In de eerste plaats hebben zoals gezegd bepaalde groepen burgers gewoon last van de maatregelen, vaak zonder dat er een duidelijk voordeel is. In de tweede plaats omdat integratie vaak niet wordt bevorderd door mensen voortdurend aan te vallen op hun identiteit. En als burgers zich als groep bedreigd beginnen te voelen dan wordt de ziel van de democratie aangetast. De vele berichten dat moslimkinderen die de actualiteit volgen zich vaak schamen voor hun identiteit zouden iedereen wakker moeten schudden. Als mensen hier welkom zijn, moet je ze ook waardigheid gunnen.

Al met al lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat het met onze democratie net gaat als met de economie: een grote teruggang is het niet, maar we hebben betere tijden gekend. Daarbij lijkt de verschuiving van de consensus over immigratie, geloof en criminaliteit meer schade te hebben gedaan dan de opkomst van Wilders. Het belangrijkst is daarom dat Nederlandse burgers en politici zich veel beter gaan beseffen dat democratie een doel op zich zou moeten zijn, en dat veel meer voorzichtigheid nodig is bij het bespreken of invoeren van maatregelen die misschien de vrijheid, gelijkheid en broederschap in ons land en daarbuiten verminderen. Dan kan Nederland een baken van hoop blijven in een chaotische wereld.

Advertenties

Over misterblok
Consultant, investor and activist against destruction of democracy and the planet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: