De bengelende bengels

Iedereen heeft jeugdtrauma’s, en ook ik. Ze zijn bij mij niet interessant genoeg om met de wereld te delen. Op één na. Toen ik een jaar of 10 oud was logeerde ik een week bij mijn tante in Zeeland om een zeilcursus te volgen. Ze woonde op een paar honderd meter van een protestants gebedshuis. De hele nacht lang, ieder kwartier, bengelde de bengel enthousiast. Ik kan me nog heel precies herinneren dat ik iedere keer probeerde binnen dat kwartier in slaap te vallen. Mij lukte het niet. Het dodelijkste is natuurlijk dat je na tien minuten proberen ontspannen te gaan slapen je heel goed weet dat de volgende keer er al bijna is. Om een lang verhaal kort te maken: ik heb in een week maar een paar uur geslapen. Ik woon sindsdien gelukkig in wijken waar kerkklokken niet te horen zijn, maar ik vermijd, als ik op reis ga, hotels in de buurt van een kerk als de pest.

Het is natuurlijk een heel raar overblijfsel uit ons verleden dat in Europa kerkklokken de tijd aangeven. Op veel plaatsen gaat het luiden van de klok ’s nachts gewoon door. Dat is een flinke inbreuk op de privacy en de rust van mensen. De vraag is dus of het nog steeds een goed idee is om deze gewoonte in stand te houden. In meerdere Nederlandse gemeenten dienen hierover ook rechtszaken, met wisselende uitkomsten.

De oorspronkelijke reden waarom de kerkklok de tijd aangeeft is dat dit vroeger erg handig was. De kerk had toch al de klok nodig om de gelovigen op zondag uit te nodigen naar de kerk te komen. Het kostte dus vrijwel niets om op deze manier het hele dorp te helpen met een tijdsaanduiding. En de kerktoren is erg hoog, waardoor de hele omgeving van een dorp of stad de tijd kon bijhouden in een tijd waarin horloges niet bestonden. Ze wist ook de arbeiders op het boerenland wanneer het schafttijd was. En kerken hadden in die tijd een grote invloed op het leven van mensen, waardoor het feit dat de kerk zich iedere 15 min aandiende waarschijnlijk als vrij normaal aanvoelde.

Die tijd is natuurlijk voorbij; de meerderheid van de bevolking trekt zich niets meer van het instituut kerk aan. Op de uitnodiging die via de kerkklokken aan de gelovigen wordt gedaan gaat op zondagochtend bijna niemand meer in. En niemand heeft de kerk meer nodig om te weten hoe laat het is. Niet alleen kan iedereen een horloge betalen, maar ook via je mobiele telefoon, e-mail en de media word je er voortdurend aan herinnerd hoe laat is.

Het luiden van de kerkklokken heeft dus niet meer de functie die het oorspronkelijk had. Dan blijven er nog twee mogelijke functies over. De kerkklok is een vorm van reclame voor de kerk, en veel mensen vinden een kerkklok een lokale traditie waar ze aan hechten. De eerste functie heeft geen plaats meer in een onkerkelijkte maatschappij; de openbare ruimte is van iedereen, en de overheid mag niet een bepaalde geloofsovertuiging voortrekken. Moskeeën mogen ook niet hinderlijk de oproep tot het gebed doen, wat het christelijke herrierecht ook nog eens discriminerend maakt. Voor de tweede reden is wel wat te zeggen, want veel mensen vinden het wel gezellig dat de kerkklok zich regelmatig laat horen. En culturele tradities, zoals bijvoorbeeld ook het sinterklaasfeest of nieuwjaar, hebben waarde en mogen beschermd worden, zelfs als ze overlast geven.

De vraag is alleen hoeveel overlast redelijk is in ruil voor een culturele traditie. En bij kerkklokken lijkt die balans toch wel zoek. Kerkklokken hebben een volume dat in de buurt van de kerk gesprekken tijdens het luiden onmogelijk maakt. Tot op grote afstand klinkt het geluid ook in huizen en kantoren door. Als je wakker bent kan dit tot tijdelijk concentratieverlies leiden, wat nog wel meevalt, hoewel in de rechtszaak die in Amersfoort gevoerd is vanwege de oefenende carillonstudenten dit de belangrijkste klacht was. Maar als het bedtijd wordt, beginnen de problemen echt. Tegenwoordig gaan de klokken op de meeste plekken in Nederland ’s nachts dan ook uit, bijvoorbeeld tussen middernacht en 6:00 ’s ochtends. Maar lang niet iedereen slaapt meer op de traditionele uren, en kinderen hebben toch echt meer dan 6 of 8 uur slaap nodig. In het weekend wordt bijna niemand meer vroeg wakker, tenzij je natuurlijk door de kerkklok “geholpen” wordt.

Uiteindelijk komt het dus neer op een afweging van belangen en rechten. Het lijkt erop dat een behoorlijke groep van de bevolking prijs stelt op het geluid van de kerkklokken, als onderdeel van de lokale tradities. Een andere, waarschijnlijk kleinere groep ergert zich eraan, kan er niet door slapen, of is gedwongen te verhuizen. Een klein beetje plezier voor een grote groep tegenover serieuze overlast voor een kleine groep lijkt mij een onfaire deal. Het is dan ook redelijk om de rechten van kerken op dit gebied te beperken. In de grote steden, waar tradities minder zwaar tellen en de kerk een marginaal instituut is, lijkt een redelijk compromis dat kerken alleen op zondagochtend vanaf een uur of 10 zich laten horen. In kleinere, vaak meer gelovige plaatsen zou het klokgelui zich kunnen beperken tot overdag, bijvoorbeeld van 9 tot 9, en dan alleen op het hele uur. Dat voorkomt ook dat mensen onnodig een hekel krijgen aan kerken als die te veel de aandacht opeist met iets dat helemaal niets met het christendom te maken heeft. En als we dan in heel Europa zover zijn, kan ik op reis zonder zorgen m’n hotel boeken.

Advertenties

Over misterblok
Consultant, investor and activist against destruction of democracy and the planet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: